Agribeten? Ik heb heel reële zorgen, mevrouw Fresco

Agribeten met kapsones. Stedelijke foodies, ongeïnformeerd en onwetend, met simplistische ideeën over boeren. Onderbuikgevoel. Een romantisch en conservatief beeld van hoe het boerenleven zou moeten zijn. Professor Louise Fresco trok deze week stevig van leer in het Parool. Beelden doemen op van bakfietsfietsmoeders uit Amsterdam-Zuid die dagelijks hun groene smoothies en broodvrije lunchtrommeltjes Instagrammen. “Allemaal bio hoor!” Van kleidrinkende tarwegrasgoeroes en zelfvoldane vegetariërs die pleiten voor kalfjes bij de koe, en anderen de les lezen terwijl ze niet willen weten wat er vervolgens met die kalfjes gebeurt (daar schreef ik laatst al eens een stukje over).  Het interview werd dan ook met gegniffel en instemming ontvangen, en enthousiast gedeeld op social media. 

Ik was wat minder enthousiast. Wat stond er nou eigenlijk? Kort samengevat: mensen uit de stad hebben allemaal maar meningen over voedselproductie, en ze hebben er geen fluit verstand van. Dus (werd niet gezegd, maar wel geïmpliceerd) ze moeten hun mond houden. Grootschaligheid en high-tech voedselproductie zijn dé manier om te zorgen voor voedselveiligheid en voedselzekerheid, en wie iets anders vindt is een onrealistische romanticus. 

boodschappen (Small)
Lokaal voedsel

Voor wie wel eens wat gelezen heeft van Fresco komt dat laatste niet als een verrassing. Als voorzitter van de raad van bestuur van de Universiteit van Wageningen is ze bij uitstek een spreekbuis van de agro-industrie. Maar de toon is in dit stukje ongekend fel en respectloos. En dat doet zeer. Persoonlijk zeer, ik voel me aangesproken. Ik woon in een stad, weliswaar niet in Amsterdam, maar toch. Ik ben geen boer of landbouwdeskundige, en heb een kritische mening over voedsel. Bingokaartje vol, zeg maar. Nou is schelden in plaats van argumenteren jammer genoeg met de dag normaler aan het worden, maar van een professor mag toch iets meer beschaving worden verwacht. Vind ik. Maar misschien komt dat door mijn kapsones, dat zou kunnen. 

Wat wil die onwetende stadsbewoner?

Maar wat wil die onwetende stadsbewoner nou eigenlijk? Dat blijft een beetje onduidelijk in dit stukje. Fresco heeft het over tomaten van de boerenmarkt, over kleinschalige productie. Over minder plastic, en bezwaar tegen voorgesneden groente. Het milieu komt ook even langs, maar vooral als iets waarin de agro-industrie het beter doet dan de lokale boer. 

tomaten
Seizoenstomaten, uit de streek. Zomer 2015.

Tsja. Dat doet niet echt recht aan mijn zorgen. Die gaan over dingen als het grootschalig verdwijnen van bossen. De longen van de wereld, opslag van CO2, enzovoorts. In Azië, in Afrika, in Zuid-Amerika – overal worden bossen gekapt om plaats te maken voor landbouw. Cashcrops voor de wereldmarkt. Soja en mais voor veevoer & de voedingsindustrie, en biobrandstoffen worden schijnbaar ook steeds meer een ding. Die bedreigde bossen zijn ook de leefomgeving van uitstervende diersoorten. We zitten middenin een door de mens veroorzaakte grootschalige extinctiegolf: diersoorten verdwijnen in een tempo dat voor het laatst gezien is toen de dinosauriërs uitstierven. 

Ook maak ik me zorgen over pesticiden, herbiciden, en de rest aan gifstoffen in ons voedselsysteem. Het hele idee om je eten te besproeien met vergif voelt gewoon verkeerd. Typisch een argument van ongeïnformeerde stedelingen, maar hé, misschien zit er toch wel iets in. Mensen boeren al zo’n 10.000 jaar. Pesticide wordt pas op grote schaal gebruikt sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog, toen de chemische fabrieken door de uitbrekende vrede ineens niks meer te doen hadden. Dus werden de gifgassen ingezet om insecten en schimmels te vermoorden in plaats van mensen – nieuw verdienmodel voor de veranderde omstandigheden. Diezelfde draai van oorlogs- naar agro-industrie werd ook toegepast in de explosievenfabrieken: sommigen schakelden overnight over op de productie van kunstmest. 

Silent Spring

Dat kwam van pas, want de heersende stemming toen was “dat nooit weer”. Nooit meer oorlog, nooit meer honger. En de chemische industrie leek daar met de bestrijdingsmiddelen en kunstmest een prachtige bijdrage aan te kunnen leveren: de productie schoot omhoog, het leek niet op te kunnen. De negatieve gevolgen werden na een paar jaar duidelijk. Rachel Carson schreef in 1962 in haar boek Silent Spring over lente zonder zingende vogels. Pesticiden bleken door te dringen in de voedselketen, de biodiversiteit nam in rap tempo af. Dat beseften ook de verantwoordelijk politici. De Nederlander Sicco Mansholt, die als Europees landbouwcommissaris een van de grondleggers was van deze Groene Revolutie, kreeg op het eind van zijn leven spijt. Hij riep in 1972 met een openbare brief op tot meer aandacht voor de ecologische balans. Er werd niet geluisterd, de trein denderde door – maar er ontstond in die periode wel een milieu-beweging. Ik kan me nog herinneren hoe spottend daarover gepraat werd in mijn jeugd, begin jaren tachtig. Idealistische wereldverbeteraars die geen idee hadden van hoe het er in de echte wereld aan toe ging. Oh wacht eens, dat zei Fresco deze week ook weer. Hmm… 

boerenkool en knolselderij op snijplank

Klimaatverandering, zelfmoord, top soil

Maar goed. Dan heb ik het nog niet eens over klimaatverandering gehad. Over de massale bijensterfte, en de gevolgen daarvan. Als je weet dat een flink deel van de planten die we eten bestoven worden door bijen zet dat Fresco’s uitspraken over voedselzekerheid in een iets ander licht. Of over boeren over de hele wereld die sinds ze voor de wereldmarkt produceren gebrek lijden, omdat de prijzen niet opwegen tegen de investering. Boer zijn is tegenwoordig een fikse risicofactor voor zelfmoord. Europese veehouders, Aziatische rijsttelers… de marges zijn overal minimaal of niet bestaand, terwijl de rest van de voedselproductieketen in handen is van een beperkt aantal multinationals die grof geld wordt verdienen.  

Ik heb het niet gehad over bodemuitputting, of over het dierenleed in de bio-industrie. Over de gigantische verspilling die in het systeem zit ingebakken. Over wat de uitspoeling van nutriënten uit kunstmest aanricht in de zeeën. Daar, verborgen onder water, gebeurt nu waar Rachel Carson over schreef. Stilte. Dode zones. Vandaag al. Ik heb het niet gehad over de afhankelijkheid van oprakende fossiele energie en andere eindige hulpbronnen, over levenloze bodems en het verdwijnen van de top soil, of dat het tegenwoordig meer calorieën kost om voedsel te produceren dan dat dat voedsel aan calorieën opbrengt. 

Ik wil dat mijn kinderen ook wat te eten hebben

Om al die zorgen weg te wuiven als simplistisch, en onwetend… dat vind ik nou arrogant. Heb vertrouwen in de agro-industrie, zegt Fresco, want die zorgt voor “volume, luxe, diversiteit en voedselveiligheid.” Maar ik wil niet alleen vandaag wat eten, ik wil ook graag dat mijn kinderen en mijn kleinkinderen wat te eten hebben. Water om te drinken, lucht om in te ademen. Een levende planeet om op te wonen. Voor mijn kinderen, en voor kinderen elders, nu én in de toekomst. Ik heb niet het idee dat de agro-industrie in dat opzicht nou echt goed bezig is. 

bietensoep

En het is niet alsof er geen antwoorden zijn. Boeren, biologisch én gangbaar,  land- en tuinbouwdeskundigen uit alle hoeken, maar ook activisten, koks, ondernemers en voedseltechnologen zijn op allerlei fronten knetterhard aan het werk om ons voedselsysteem te verduurzamen. Groente, tomaten en anderszins, uit hightech-systemen kunnen daar zomaar een onderdeel van zijn. Of voedselbossen, stadstuinen, teeltwisseling en andere methodes die zijn ontwikkeld in de biologische landbouw. Landherstellende begrazingKorte keten landbouw: lokaal leverende tuinderijen, bezorgdiensten van streekproducten, voedselcollectieven. Slimme vleesvervangers en andere duurzame eiwitbronnen, en – mijn eigen stokpaardje – een stijl van koken die vooral gebaseerd is op lokaal seizoensgebonden aanbod. De eet-het-hele-beest-filosofie van Nel Schellekens, en het mannenvlees van de Firma Melkmannen

Geen ruzie over dogma’s

Laten we vooral ook geen ruzie maken over dogma’s. Misschien kan ook selectief en voorzichtig gebruik van kunstmest een deel van het antwoord zijn, of zelfs heel gerichte inzet van bestrijdingsmiddelen en GMO’s. Ik heb daar zelf niet per se een goed gevoel bij, maar die discussie laat ik graag over aan de deskundigen. Zolang de kaders maar duidelijk zijn. In de woorden van Slow Food: good, clean en fair food. Een eerlijker heden, een leefbare toekomst.

“Boeren produceren niet alleen vlees en zuivel”, zei Matthijs Schouten laatst in de Rode Hoed, “maar ook een landschap en biodiversiteit.” Laat ze dat dan doen. Beter doen. En laten we ze helpen. Door de obstakels eerlijk onder ogen te zien en waar mogelijk uit de weg te ruimen: vrijhandelsverdragen en andere wal-in-de-sloot-regelgeving, de doorgeslagen neo-liberale ideologie. Machtsconcentratie bij de supermarkten en andere multinationals. De legale bedriegerij in de voedingsindustrie, en inderdaad: gebrek aan kennis onder burgers en politici. “Smaak- en boerderijlessen op scholen”, om met Fresco te spreken, en zeker ook meer kennis bij de burger van de rest van het systeem. Kookles voor iedereen! Laten we vooral weer echt gaan koken. Omdat het gaat over de toekomst van de planeet.

Maar, mevrouw Fresco, als het niet gaat over koetjes, kalfjes en tomaten van de boerenmarkt, maar als gaat over de toekomst van de planeet, dan hebben wij stadsmensen dus ook recht op een mening. En op gehoor, en respect. Als mens, als aardbewoner. Agribeet of niet. 

 

2 gedachten over “Agribeten? Ik heb heel reële zorgen, mevrouw Fresco”

  1. Hallo,

    Ik heb na het zoveelste boek van Louise Fresco waarin ze de biolandbouw wegzet als een onverantwoord gefröbel in de marge even gegoogled op: “Louise Fresco spreekbuis voor de chemische industrie”. Ik kwam toen op deze site terecht. Mijn complimenten!

    Met vriendelijke groet,

    Thijs

    1. Dankjewel Thijs. Ik heb je site bekeken, en nu ben ik vreselijk nieuwsgierig naar de krozen. Ik had er nog nooit van gehoord! Groetjes, Anouk – Alles zelf maken

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *